صدف های مرواریدساز

صدف هاي مرواريد ساز از رده نرم تنان و دو كفه اي مي باشد كه عموما در آب زيست مي نمايند. صدف هاي دريايي داراي بدني نرم با تقارن دوبري هستند كه به طور كامل در دوكفه اي ها جاي گرفته  وكفه هاي صدف به وسيله ماهيچه هاي قوي و قابل ارتجاع باز وبسته مي شود .  

صدف با فيلتر كردن آب ، مواد غذايي پلانكتوني را بوسيله مژه هاي روي جبه جمع آوري نموده و به سوي دهان هدايت مي نما يد. از سوي ديگر آبشش هاي متقارن اكسيژن محلول آب راجدا نموده و تنفس را  ممكن مي سازد.

وجودجزاير متعدد و سكوهاي مرجاني وصخره هاي همراه با آب گرم و حاصلخيز بخشهاي از پهنه خليج فارس از جزيره خارك تا دهانه هرمز را به صورت يكي از زيستگاهاي  مهم انواع صدفهاي مرواريد ساز در آورده  است. تا يك سده  قبل، هر سالانه صد ها جهاز با برافراشتن شراعهاي خود دهها غواص رابه زيستگاهاي صدف برده، تا با غوص روزانه چند صد تن  صدف  را از قعر آب بيرون آورند و از لابلاي بدن نرم آنها مرواريدي بيرون كشيده و به بازار تجارت سنگهاي گوهري عرضه دارند. اكتشاف واستخراج نفت، اقزايش بار آلودگي و تخريب برخي  بسترهاي مناسب  در اثر فعاليت هاي صنعتي و صيادي (مدرن ) پاره اي  از زيستگاهاي سنتي صدف را از بين برده است . از سوي ديگر توليد انبوه مرواريد پرورشي مشتقات كار غواصي و پديدارشدن فرصت هاي شغلي جديد، بهره برداري از مرواريد هاي طبيعي را از حدود يك قرن پيش محدود نموده واين محدوديت هر چه بيشتر در حال فزوني است . طي چند دهه اخير تنها معدودي غواص سنتي در چند جزيره وبندر صيادي اطراف بندر لنگه در طول تابستان به صيد صدف و برداشت مرواريد مي پرداختند .

تاريخچه صيد تجارت مرواريد در خليج فارس

در قديم الايام نام خليج فارس با مرواريدهاي  مشهور وگران قيمت آن همراه بود و اصولا مرغوبيت مرواريد با نام خليج فارس شناخته مي شده است .تا قبل از اين ،سيراف ،بندر لنگه، جزيره كيش، بحرين وبندر ريگ از بنادر مهم تجاري و مركز دادوستد وصدور  مرواريد خليج فارس به هندوستان ،چين واروپا بوده اند.

 

راسته :        ORDER : PTERIOIDA

خانواده:                                       pteriidae                   

جنس و گونه :                        Pinctada  margaritifera                    

            

Pintada  radiate                                              

Pteria  nigra                                          

Pteria  penguin                                                  

 

ORDER : PTERIOIDA

مشخصات :كفه ها مساوي و صاف ،نازك و نسبتا ظريف و شكننده هستند .لايه دروني براق (لايه مادر مرواريد ) دارند . خط دنداني مستقيم دارند و فاقد دندان مي باشند . توانايي توليد مرواريد را دارند و( اگر ذره اي خارجي مانند شن وارد صدف شود ، بتدريج به درون آن لايه هاي مرواريدي ترشح مي كنند و تشكيل مرواريد صورت مي گيرد ).ماهيچه اي مركزي دارند .( heteromyarian) . فاقد حفره پاليال مي باشد . لولا خارجي دارند  و درون يك حفره و يا يكسري از حفرات سه گوشه قرار دارند . توسط رشته ابريشم به بستر متصل ميشوند .معمولا زندگي آنها در ارتباط  با كيسه تناني از قبيل :هيدر ها  و همچنين مرجان جنس gorgonian)) و مرجانهاي نرم ديگر است . در آبهاي گرم پراكنش زيادي دارند . از لحاظ اقتصادي داراي اهميت است .

مشکلات و چالش های سواحل ايران

سواحل دريای خزر :

•  فراموش شدن موضوع حريم دريا

•  نوسانات سطح آب دريای خزر

•  شدت يافتن موضوع تغيير کاربری اراضی

•  آلودگی آب های زير زميني سکونتگاه های ساحلی

•  آلودگی آب های ساحلی(آلاينده های خانگی، صنعتی و کشاورزی)

•  کاهش منابع آبزی و تهديد زيستگاه های حساس

•  فرسايش کناری سواحل

•  افزايش تقاضا برای احداث سازه های دريايي

•  تقاضای زياد گردشگران ساحلی

•  توسعه محورهای دسترسی بدون توجه به ظرفيت های محيطي 

•  مرزی بودن دريای خزر و نبود رژيم حقوقی مشخص برای برنامه ريزی جامع و هماهنگ

سواحل خليج فارس و دريای عمان :

•  سختی شرايط طبيعی و اقليمي (آسيب پذيری و شکنندگی اراضی)

•  توسعه صنايع نفت و گاز

•  تنگناهای اقتصادی معيشت ساحل نشينان

•  تجربه آسيب آلودگی سواحل از مناقشات نظامی

•  تردد زياد شناورهای حمل نفت و تهديد بالقوه آلودگی نفتی

•  آلودگی آب های ساحلی(آلاينده های خانگی و صنعتی)

•  تقاضای روز افزون برای احداث سازه های دريايي و ساحلی

•  فرسايش کناری سواحل و رسوب گذاری شديد

•  افزايش تقاضا برای احداث سازه های دريايي

•  توسعه مناطق ويژه و آزاد اقتصادی بدون توجه به برنامه ای هماهنگ

•  مرزی بودن خليج فارس و دريای عمان و اهميت ژئوپلتيک آنها

 

مناطق ساحلي كشور

سواحل جنوب کشور

•  طول خط ساحل حدود 3100 کيلومتر

•  1295 کيلومتر از اروند رود تا بندرعباس

•  784 کيلومتر از بندرعباس تا خليج گواتر

•  700 کيلومتر خط ساحلی 18 جزيره بزرگ(100 جزيره کوچک)

طول خط ساحل در ديگر کشورهای حاشيه خليج فارس حدود 7800 کيلومتر

 در تماس با 4 استان، 15 شهرستان ساحلی(3200 آبادی) با متوسط جمعيت 2 ميليون نفر و تراکم 18 نفر در کيلومترمربع

 6 بندر بزرگ، 5 بندر جند منظوره، 12 بندر شيلاتی، 15 اسکله عمومی

در خليج فارس 34 ميدان نفت و گاز با 800 حلقه چاه توليدی و 25 ترمينال بزرگ

در آبهای جنوبی کشور 16 ميدان (12 ميدان بهره برداری)با 100 سکو و 208 حلقه چاه

سواحل شمال کشور

•  طول خط ساحل حدود 820 كيلومتر(کل خزر 7200 کُيلومتر)

• در تماس با 3 استان، با 21 شهرستان ساحلی با متوسط جمعيت 6/3 ميليون نفر و تراکم 106 نفر در کيلومتر مربع

 

اطلاعاتي درباره مرجان ها Coral

از نظر رده‌بندي مرجان‌ها متعلق به شاخه گزنه سانان (Cnidoria) مي‌باشند كه خود به سه رده زير تقسيم مي‌شود:

الف) رده گل زيان (Antozoa) شامل مرجان‌ها، شقايق‌هاي دريايي (sea anemone) و قلم‌هاي دريايي (sea pen) است. تمام افراد اين رده كف چسب بوده و شبيه به گل مي‌باشند. داراي بازوان (تنتاكول) توخالي بوده و از جانوران كوچك مانند زئوپلانكتون‌ها پس از بي‌حس كردن آنان توسط سلول‌هاي گزنده تغذيه مي‌نمياند (راسته مرجان‌هاي بادبزني (gorgonian) كه راسته‌اي از اين رده محسوب مي‌شوند، شبيه به برگ بوده و مجموعه‌اي از هزاران پوليپ مي‌باشند كه بصورت كلني زندگي مي‌كنند. مرجان‌هاي نرم مجموعه‌اي از پوليپ‌هاي بدون اسكلت هستند كه در درون آب بصورت يك انگشت طويل با جريان‌ها و امواج به حركت در مي‌آيند).

ب) رده آب سانان (Hyolrozoa) مانند مدوزها (Medusae) كه تماماً دريايي هستند و بصورت كلني زندگي مي‌كنند. بعضي داراي سلول‌هاي گزنده بوده و در صورت تماس با بدن ايجاد خارش و سوزش مي‌نمايند.

ج) رده فنجان زيان (Scyphozoa) كه عروس‌هاي دريايي متعلق به اين گروه مي‌باشند. اين موجودات بصورت انفرادي زندگي كرده و گزنده مي‌باشند.

مرجان ها به دو صورت نرم و سخت ديده مي شوند. مرجان ها به صورت پوليپ هستند. پوليپ‌ها همانند شقايق‌هاي دريايي جانوراني لوله‌اي شكل هستند كه دهانشان در قسمت فوقاني قرار گرفته است و اطراف دهان آنها شاخك‌هاي حساس متعددي به چشم مي‌خورد. 

به مرجان هاي سخت مرجان‌هاي سنگي (corals stony (يا آبسنگ مرجاني(Coral reef) گفته مي شود. آبسنگ‌ها در واقع نهشته‌هاي توده‌اي كربنات كلسيم (آهك) هستند كه عمدتاً توسط مرجان‌هاي آبسنگ‌ساز يا هرماتايپيك (hermatypic) توليد شده و تا حدي نيز توسط ديگر موجودات از قبيل جلبك‌هاي آهكي ايجاد مي‌شوند. مرجان‌هاي نرم آهك ترشح ننموده و به نام مرجان‌هاي غير آهك‌ساز يا آهرماتايپيك (ahermatypic) ناميده مي‌شوند. تفاوت بين اين دو گروه در اين است كه در درون بافت‌هاي بدن مرجان آبسنگ‌ساز، نوعي سلول گياهي كوچك همزيست بنام زئوگزانتلا (zooxznthelae) وجود دارد. جلبك با استفاده از دي اكسيد كربن ـ ناشي از متابوليسم جانور ـ در فتوسنتز به توليد كربنات كلسيم ياري مي‌رساند. برخي محققين بر اين باورند كه جلبك همزيست با مرجان بيش از تأمين غذا براي پليپ در ساختن اسكلت آهكي ايفاي نقش مي‌كند.

همه انواع مرجان‌هايي كه توانايي ساختن صخره‌هاي مرجاني را دارند بصورت كلني زندگي مي‌كنند. اين  كلني‌ها شامل تعداد بيشماري پليپ است كه تحت يك لايه بافت زنده دور هم جمع شده توسط يك اسكلت خارجي ساخته شده از كربنات كلسيم، حمايت مي‌شود. اين اسكلت معماري پيچيده‌اي دارد و هرگونه مرجان نيز ساختمان مختص خود را دارد. اين كلني‌ها مي‌تواند چندين متر عرض و چندين تن وزن داشته باشد. صخره‌هاي مرجاني بعد از جنگل‌هاي مناطق حاره دومين بيوم غني جهان هستند. مساحت صخره‌هاي مرجاني 17/0 درصد تمام اقاليم دريايي را شامل مي‌شود. كه در بخش استوايي (گرمسيري) زمين وجود دارد. علاوه بر گونه‌هاي مختلف مرجان و جوامع زيستي وابسته به صخره‌هاي مرجاني، اين اكوسيستم‌ها تعداد بسيار زيادي از آبزيان آب‌هاي آزاد را نيز حمايت مي‌كنند.

اين آبزيان كه تقريباً 65% تمام ماهي‌هاي اقيانوسي را در بر مي‌گيرند، در بخشي از چرخه زندگي خود به صخره‌هاي مرجاني وابسته‌اند.

 

بيوم و رويشگاهها

بيوم هاي زمين
- توندرا(مداري، آلپي)- Tundra
- تايگا- Taiga
- جنگل هاي معتدل- Temperate Forest
- علفزار(استپ، ساوان، چاپارال) Grassland (Steppe, Savanna, Chaparral)
- بيابان- Desert
- جنگل هاي باراني حاره- Tro. Rain For.
- آب هاي شيرين- Fresh water

رويشگاه هاي جنگلي ايران

• جنگل‌هاي ايران با 4/12 ميليون هكتار وسعت، 4/7 درصد از سطح كشور را اشغال كرده است.

منا طق گياهي مؤثر بر ايران:

•  منطقه ايران و توراني كه علاوه بر گياهان بومي ويژه خود از نفوذ بعضي عناصر مديترانه‌اي نيز برخوردار مي‌باشد.

• منطقه هيركاني كه وابسته به منطقه گياهي اروپ‌ ـ‌ سيبري است. 

• منطقه صحارا‌ ـ‌ سندي كه نوار جنوبي كشور را در بر مي گيرد.   

براين اساس مي توان پنج ناحيه رويشي جنگلي در ايران تشخيص داد.

• جنگل هاي مرطوب واقع در ناحيه رويشي خزري

• جنگل‌هاي نيمه مرطوب ناحيه رويشي ارسباراني .

• جنگل‌هاي نيمه خشك تا معتدله خشك ناحيه رويشي زاگرس

• جنگل‌هاي خشك ناحيه رويشي ايران ـ توراني

• جنگل‌هاي خشك نيمه گرمسيري ناحيه رويشي خليج و عماني

 

جنگل و تخريب آن

تخریب جنگل(آسیب های انسانی):

منظور از آسیب های انسانی، صدمه ها و خسارت هایی است که انسان بهعمد یا غیر عمد به جنگل وارد می سازد. قسمتی از صدمه ها و خسارت هایی که از وجود انسان به جنگل وارد می‌شود ناشی از اقدام و مداخله مستقیم او و برخی نیز نتیجه غیر مستقیم فعالیت های اوست.
در خرابی های ناشی از آتش سو زی در جنگل، انسان سهم بزرگی دارد چه در بسیاری از موارد آتش سوزی هایی که در جنگل رخ می دهد بر اثر بی احتیا طی های او به وقوع می پیوندد.
ولی آتش سوزی های عمدی را نیز که توسط آدمی حادث می شود نباید فراموش کرد. چنانکه گسترش یا ایجاد بسیاری از مزارع، نتیجه افروختن آتش در پای درختان جنگلی توسط کشاورزان است.
یکی دیگر از موارد مداخله ی زیانبخش بشر، آزاد گذاشتن دامهای اهلی در چرای گیاهان جنگلی است. دامداران ایرانی، چه درجنگل های شمال یا غرب و یا سایر نقاط،  دام های خود را در جنگل رها می کنند و آنها هر چه نهال جنگلی بر سر راه خود می یابند می خورند،به نحوی که تجدید نسل طبیعی جنگل را اغلب غیرممكن  می سازند.
در همین راستا، باید به کت زدن درختان جنگلی توسط دامداران اشاره کرد که به مقصد خشکانیدن آنها با هدف رسیدن نور بیشتر به عرصه به منظور رویش بهتر و بيشتر علوفه  انجام مي‌شود که بر اثر آن تعداد زیادی درخت جنگلی نابود می شودو به این ترتیب نه تنها به تولید جنگل لطمه می زنند، بلکه از تجدید بارخیزی خاک که مرهون ریزش منظم برگهاست جلوگیري مي‌كنند،جدا از این که در دامنه های سراشیب، خاک در معرض فرسایش قرار می گیرد.
گاز و بخارهای سمی که از دود کش کارخانه ها متصاعد و پراكنده  می شود، آسیب هايي مانند تولید بارانهای اسیدی به جنگل می زنند که ناشی از عمل غیر مستقیم انسان است.
یکی از انواع صدمه هایی که به وجود انسان ارتباط دارد برداشت سالیانه یا متناوب پوشش مرده ی جنگل است که به عنوان کود در زراعت یا بستر دام یا برای مقاصد دیگر از آن استفاده می شود. این کار موجب کاهش رشد گیاهان جنگلی می شود که به ادعای « ویدمان» ممكن است میزان آن به سی درصد برسد.
خسارت های وارد از وجود انسان به جنگل، منحصر به این موارد نیست و از جمله باید به نابود ساختن جنگل برای توسعه شهرها و احداث و یا گسترش زمینهای زراعی و قاچاق چوب برای امرار معاش و سرانجام به فشردگی خاک و کاهش انبوهی جنگل اشاره کرد.
این فشردگی در هر جا که عده زیادی برای مقاصد تفریحی به جنگل روی می آورند احتراز ناپذیر است. بیشتر این خرابی ها در جنگل هایی به وقوع می پیوندد که از آنها به منزله ی پارک استفاده می شود.

علل تخریب جنگل ها در کشورهای در حال توسعه و ایران:

تخریب منابع طبیعی در کشورهای در حال توسعه ناشی از توسعه نیافتگی است که عوامل تخریب به صورت زیر نمود پیدا می کنند:

1- ثابت ماندن راندمان تولیدات کشاورزی و دامی باعث می شود که گسترش سطحی کشاورزی و دامداری در اراضی نامرغوب و خیلی کم بازده نیز مقرون بصرفه شود و مردم فقیر، جنگل ها و مراتع دوردست و نامرغوب را بر خلاف استعداد اراضی مورد بهره برداری قرار دهند.

2- استقاده از سوخت هیزمی و بوته ای بیش از پتانسیل جنگل و مرتع.

3- تعلیف دام در جنگل بویژه بموازات اجرای طرح جنگل داری که دام کلیه تجدید حیاتها را نابود می کند. به موازات خسارت مذکور، چوپانان در جنگل های انبوه درختان را کت می زنند، بدین ترتیب جنگل را بتدریج لخت نموده و به مرتع تبدیل می نمایند.

4- فراهم نبودن زمینه رشد سرمایه داری و سرمایه گذاری در مراتع بدلیل غیر قابل انتقال بودن پروانه چرا یا طرح مرتعداری.

5- بهره برداری غیر مجاز (قاچاق چوب و محصولات غیر چوبی ).